Buôn Đôn cách thành phố Buôn Ma Thuột chừng 40km về hướng Bắc, là nơi thuần dưỡng voi rừng nổi tiếng ở nước ta. Voi ở đây đông đến hàng trăm con, ngày hội, số voi khắp nơi về càng đông hơn.
Ngày hội đua voi thường diễn ra vào giữa mùa Xuân. Đây là mùa khô ráo, nắng đẹp, đường sá đi lại dễ dàng. Đồng bào Tây Nguyên mở hội đua voi cũng như các lễ hội khác như đâm trâu, cồng chiêng... là để vui chơi trong thời gian rảnh rỗi sau mùa gặt hái xong xuôi.
Các cuộc đua voi chỉ diễn ra có vài ba hôm nhưng công việc chuẩn bị cả năm trời để huấn luyện cho voi được thuần thục và bồi dưỡng cho nó thật đúng mức. Việc huấn luyện voi do các chàng Mơ-gát, tức người điều khiển voi, đảm trách.
Chờ lệnh xuất phát
Những chú voi trong thời gian này được nghỉ ngơi và ăn uống thật đầy đủ, tha hồ thưởng thức các buồng chuối chín ngọt, những bó mía ngon và những thùng cám có trộn thêm vào nước đường ngọt lịm. Tất cả đều dành cho cuộc đua tài sắp đến.
Đến ngày hội, đồng bào các buôn làng xa xôi nườm nượp đổ về buôn Đôn. Dân làng sở tại cũng chuẩn bị đón xem. Họ kéo về nơi dự đua voi với chiêng, với trống đánh dồn dập liên hồi như thúc giục cuộc đua thêm hào hứng và sôi nổi. Các cô gái mặc áo thêu sặc sỡ, cổ và tay đeo nhiều vòng bạc lủng la lủng lẳng vừa đi vừa hát. Đôi lúc họ say sưa biểu diễn ở ngay bên đường những điệu múa sinh động, vui tươi tràn đầy sức sống. Ồn ào nhất là đám trẻ con. Chúng bám sát tận nơi đàn voi và treo những quả chuối chín, những khúc mía hay những lọn cỏ non đến tận vòi voi rồi chạy ra cười giòn giã và reo hò vui vẻ, vẫy tay chào các chàng Mơ-gát ngồi trên lưng những thớt voi lớn đầy sức lực, trông như các tảng đá xám trắng. Tất cả đều đổ dồn về cạnh trường đua để chờ lệnh.
Khi nghe tiếng tù và rúc lên, tất cả các chú voi đều đứng cả dậy. Người điều khiển cho từng tốp mười con, dàn ra hàng ngang ở tuyến xuất phát.
Thổi tù và lệnh xuất phát
Trường đua là một con đường rất rộng rãi, phẳng lì dài chừng năm, sáu cây số. Con voi đầu đàn bước vào trước, quì hai chân sau, ngẩng cao đầu, hai chân trước đứng thẳng, múa vòi mấy vòng, rồi gục đầu chào khán giả. Tiếng vỗ tay và tiếng hoan hô rầm rập nổi lên, sau đó là chiêng trống đều đánh, tiếng kèn đều thổi vang dậy cả một khu rừng. Rồi tất cả trở lại không khí im ắng, hồi hộp chờ đợi.
Trên mỗi thớt voi, hai chàng Mơ-gát ngồi trong tư thế sẵn sàng. Người ngồi trên lưng mặc chiếc áo màu xanh da trời được ràng rịt cẩn thận bằng các sợi dây rừng thật chắc. Còn người kia thì mặc chiếc áo có chắn vuông vải đỏ trước ngực, hai chân quặp vào cổ voi.
Voi trên đường đua
Tiếng tù và rúc thật to và thật dài ra lệnh xuất phát. Lập tức, những thớt voi nặng nề ấy lay động rồi phóng về phía trước, chiếc vòi cuốn lại. Tiếng trống, tiếng chiêng nổi lên ầm ầm... những tiếng la “nhanh lên”, “nhanh lên”... của dân làng càng làm cho các chàng lực sĩ khổng lồ càng hăng hái phóng thật nhanh. Chúng chen nhau vượt đi vun vút. Bấy giờ hai chàng Mơ-gát phải thật dũng cảm và bình tĩnh nhưng cũng rất khéo léo để đưa chú voi nhà giành thắng lợi. Anh chàng Mơ-gát ngồi phía trước phải vận dụng đôi mắt thật tinh, cùng cặp chân điều khiển thật thành thạo, gò cho voi lao nhanh đến đích. Còn anh chàng Mơ-gát ngồi trên lưng chồm người ra phía trước lấy đà, tay cầm chiếc búa gỗ, gõ liên tục vào hông voi như thúc nó mở hết tốc lực. Đây là những chàng Mơ-gát dũng cảm và nhiều kinh nghiệm lâu năm trong nghề.
Cồng chiêng cổ vũ
Những chú voi chạy đến đích đầu tiên đã khéo léo ghìm chân lại. Chàng Mơ-gát hãnh diện điều khiển cho nó quay đầu trở lại, huơ huơ chiếc vòi lên cao như để chào khán giả. Sau cuộc thi tài chúng là những chú voi hiền lành, dễ mến với bước đi nặng nề, chậm chạp rồi chúng đứng yên, đôi tai phe phẩy, đôi mắt lim dim vui sướng nhận những bó mía ngọt ngào tươi rói, các thùng nước mật đường hay các bó cỏ do bà con mang đến thưởng.
Toàn cảnh sân đua
Cuộc đua đã kết thúc. Những lời ca tiếng hát ngân vang trên đường về...
Theo Tổng cục Du Lịch